İNGİLİZLERDEN CEMALEDDİN AFGANİ’YE SULTANLIK TEKLİFİ

Lord Salisbury ve (Lord Randolph Henry Spencer] Churchill, Mehdi’nin o dönemde ortaya çıkışı hakkındaki görüşünü sormak üzere Afgani’yi davet etmek zorunda kaldılar. Afgani Londra’ya giderek onlarla biraraya geldi. Görüşmede kapalı meseleleri bütün ayrıntılarıyla açıklayıp, kendilerine İngiltere’nin bilhassa İslâm ülkelerine karşı takip ettiği ve Mısır’da uyguladığı politikadaki hataları gösterdi. Bütün bu hususları kesin kanıtlar ve samimiyet dolu sert bir üslupla belirtti.

Bazı soru cevaplardan sonra Lord Salisbury sözü kısa kesip, olamayacak şeyi istedi ve Afganî’ye şöyle dedi:

Şüphesiz Britanya sizin gücünüzü biliyor ve sizin görüşünüzün değerini takdir ediyor. Bizler, İslâm ülkeleriyle olan ilişkilerimizi, şartlar ve durumlar elverdiği ölçüde sevgi ve dostluk esasına göre yürütmek istiyoruz. Binaenaleyh sizi, Sudan’daki Mehdi fitnesinin köklerini kurutmanız ve orada Britanya’nın uygulayacağı ıslahatlara yol açmanız için “sultan” payesiyle Sudan’a göndermeyi düşündük.

Afganî’nin cevabı şöyle oldu: İlginç bir öneri. Bundan daha saçma bir politika olamaz. Lord hazretleri, müsaade ederseniz size sormak isterim: Siz Sudan’a hakim oldunuz mu da beni oraya sultan olarak göndermek istiyorsunuz?

Mısır Mısırlılarındır. Sudan da Mısır’ın bütünlüğünü sağlayan bir parçasıdır. Bu konudaki yegâne hak sahibi Yüce Halife Muhterem Sultan [II. Abdülhamid] hâlâ hayattadır. O, İslâm dünyası ve kendisine bağlı bölgelerde her türlü güçlüğü ortadan kaldıracak maddî ve manevî ordulara sahiptir!

Britanya’nın gerçekleştirmek için yollar aradığı ıslahatlardan söz açılmışken haddim olmayarak Britanya’nın ve büyük devlet adamlarından Lord hazretlerinin dikkatlerini, İrlanda’ya ve bağımsızlık isteği yolunda çektiği türlü türlü sıkıntılara çekmek isterim. Böylece belki kendi ülkelerinde gerçek ıslahatı gerçekleştirme imkânını yakalarlar. Niçin onların taleplerine cevap verip durumlarını düzeltmiyorsunuz? Hâlbuki onlar size şah damarınızdan daha yakındır. Ayrıca sizinle onlar arasında Mısır, Sudan ve diğer Doğu memleketlerinde sahip olmadığınız ortak özellikler bulunmaktadır.

Kaynak: Cemaleddin Afgani’nin Hatıraları, 3. Baskı, Sayfa 30, 31